Depresyon psikiyatrik bozukluklar içinde en sık görülenidir. Yaşamı boyunca her birey zaman zaman sıkıntılar yaşayabilir; ancak bazılarında bu durum semptom hâline dönüşür ve hastalık belirtisi olur.
Depresyonun ortaya çıkmasına neden olan birçok risk etkeni bulunmaktadır. Kadın olmak, kalıtsal yatkınlık, bağımlı ve obsesif kişilik özelliklerine sahip olmak, güvenli olmayan bağlanma biçimi, devam eden psikiyatrik ve bedensel hastalık, stres içerikli yaşam olayları, sosyal desteğin az olması depresyonun gelişmesi, travmaya maruz kalma ve olumsuz bir yöne doğru ilerlemesiyle ilişkilidir.
Depresyonda üzüntülü duygu durumuna eşlik eden düşünmede, konuşmada, fizyolojik işlevlerde yavaşlama ve durgunlaşma açıkça gözlemlenir.
Bu belirtilere ek olarak kişinin değersizlik, güçsüzlük, isteksizlik, çökkünlük, karamsarlık gibi duygu ve düşüncelere sahip olduğu bir sendrom olarak açıklanmaktadır.
Karakteristik bir depresif epizotta haz alamama, ilgi ve konsantrasyonda belirgin oranda azalma ve çabuk yorulma yaygın bir şekilde görülmektedir. Bunlara ek olarak uyku düzensizlikleri, iştahta azalma, kendilik saygısında düşme, kendine güvende azalma hemen hemen her zaman görülmektedir. Suçluluk ve değersizlik düşünceleri de bunlara eşlik etmektedir.
Hafif düzey depresyonda, yukarıda bahsi geçen belirtilerin iki veya üçü görülür ve birey bunlardan dolayı zorluk yaşasa da birçok aktiviteyi devam ettirebilmektedir. Orta düzey depresyonda, yukarıda bahsi geçen belirtilerin dört ya da daha fazlası görülür ve birey günlük aktivitelerini devam ettirmekte oldukça fazla zorluk yaşamaktadır. Ağır düzey depresyonda ise yukarıda bahsi geçen belirtilerin birçoğu görülür ayrıca karakteristik olarak azalan kendilik saygısı, değersizlik ile suçluluk hisleri, intihar düşünceleri ve girişimleri bulunmaktadır.
Klinik olarak gözlemlenen belirtiler
Genel görünüm ve davranış: Hareketlerde belirgin yavaşlama ve durgunluk.
Konuşma ve ilişki kurma: Kısık ve yavaş konuşma; ağır depresyonda ilişki kurmak güç, yanıtlar kısadır.
Duygular: Süreğen keyifsizlik, derin üzüntü, suçluluk; eskiden zevk alınan hiçbir şeyden zevk alamama.
Bilişsel yetiler: Bellek bozukluğuna bağlı olmayan unutkanlık; karar vermede ciddi güçlük.
Düşünce akımı/içeriği: Düşünme akışında belirgin yavaşlama; geleceğe dair ümitsizlik ve çaresizlik; geçmişe dair pişmanlıklar; küçüklük ve işe yaramazlık düşünceleri; intihar düşünceleri.
Fizyolojik: İştahsızlık, kilo kaybı, halsizlik, güçsüzlük, çabuk yorulma, enerji azalması; uykuya dalma/bölünme veya aşırı uyuma; cinsel istekte azalma.
DSM-5’e göre depresyon tanı kriterleri
Aşağıdaki bulgulardan en az beşi birbirini takip eden iki hafta boyunca devam eder ve ilk iki maddeden en az biri mutlaka bulunur:
Dışarıdan fark edilebilen ve hastanın da ifade ettiği çökkün duygu durumu (gün boyu).
Neredeyse tüm etkinliklere karşı azalan ilgi kaybı ve haz alamama.
Belirgin kilo alımı veya kilo kaybı.
Uyku düzensizliği (uykusuzluk veya aşırı uyuma).
Psikomotor ajitasyon veya retardasyon.
Yorgunluk, bitkinlik veya enerji kaybı.
Değersizlik veya aşırı suçluluk duyguları.
Odaklanma/düşünme güçlüğü veya kararsızlık.
Yineleyen ölüm veya intihar düşünceleri ya da girişimi.
